Bipolar bozukluk hakkında yanlışsız bilinen yanlışlar

“Manik depresif hastalık” ve “İki uçlu mizaç bozukluğu” olarak bilinen bipolar bozukluk, bireylerde; “mani-hipomani”, “depresyon” ve “karma” olmak üzere çeşitli devirleri kapsayan his durum atakları halinde görülüyor. Bipolar bozukluk hakkında hakikat bilinen yanlışlara dikkat çeken Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, hastalık sürecinde bilinenin tersine, daima ruh hali değişikliği yaşanmadığını, bipolar bozukluk hastalarının atak periyotları dışında sağlıklı olduklarını ve evlenerek, tabip denetiminde hamile kalabileceklerini vurguladı.

Üsküdar Üniversitesi NP Feneryolu Tıp Merkezi’nden Psikiyatri Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, bipolar bozukluk hakkında değerli bilgiler verdi.

Bipolar bozukluk atakları, büsbütün iyileşebilir!

Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, hastalığı “Bipolar bozukluk; manik depresif hastalık, iki uçlu mizaç bozukluğu olarak da bilinen kıymetli bir psikiyatrik bozukluktur. ‘Mani/Hipomani’, ‘Depresyon’ ve ‘Karma’ üzere çeşitli periyotları kapsayan his durum atakları ile karakterizedir” halinde açıkladı ve bipolar bozuklukta depresyon ve mani devirleri hakkında şu bilgileri verdi:

Bipolar bozukluk probleminde depresyon atağı belirtileri

Çökkünlük, mutsuzluk, hayattan keyif alamama, değersizlik kanıları, karamsarlık, konsantrasyon zahmeti, halsizlik, beden ağrıları, uyku, iştah değişiklikleri, intihar fikirleri.

Bipolar bozukluk probleminde mani/hipomani atağı belirtileri

Taşkınlık, öz inançta abartılı artış, sonluluk, konuşmada artış, fikir uçuşmaları, dikkatin çabuk dağılması, çok hareketlilik, çok para harcama, uygunsuz davranışlar, kolay risk alma, uyuyamama, yemek yeme gereksiniminde azalma, kavgacılık.

Bipolar bozukluk sıkıntısında karma periyot belirtileri

Depresyon ve mani belirtilerinin kimilerinin bir ortada olmasına ‘karma dönem’ deniyor. Hastalık ataklarla seyreder, atakların mühleti ve şiddeti bireyden bireye ya da yıllar içinde değişebilir. Ataklar çoğunlukla büsbütün düzgünleşir; ancak kimi bireylerde kalıntı belirtiler denilen birtakım semptomlar devam edebilir.

Bipolar bozuklukta yanlışsız bilinen yanlışlar

Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, “Bipolar Bozukluk ile ilgili kimi hakikat bilinen yanlışları düzeltmekte yarar var” diyerek, şunları söyledi:

“Hastalık daima ruh hali değişikliği üzere algılanmakta ya da çeşitli davranış sıkıntıları yaşayan bireyler bipolar olarak isimlendirilmektedir. Bu büsbütün yanlıştır. Bipolar bir kişilik özelliği ya da davranış sıkıntıları değildir, sanılanın bilakis tedavi edilmesi gereken atak periyotları dışında sağlıklıdırlar. Bunun dışında “evlenemezler, çocuk sahibi olamazlar, çalışamazlar” üzere damgalayıcı yanlış inanışlar da vardır. Bipolar bozukluk sorunu olan bireyler, evlenme olgunluğuna erişen her birey üzere evlenebilir, uyku tertibini bozan vardiyalı nöbetli işler dışında (atakların tetiklenmemesi için uyku tertibi değerli olduğundan) çalışabilir, tabip denetiminde hamile kalabilir.”

Ataklar, gerilimli periyotlarda tetikleniyor
 

Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, “Ataklar aşikâr mevsimlerde; bilhassa bahar ayları, askerlik üzere gerilimli periyotlarda, lohusalık üzere özel durumlarda tetiklenebilir. Hastalığın oluşmasında; genetik yatkınlıklar, beyinde biyolojik unsurlarda değişiklikler, gerilim ve travmalar tesirli olabilmektedir” diyerek, kelamlarını şöyle sürdürdü:

“Hastalık sıklıkla 20'li yaşlarda başlar. Genel olarak görülme sıklığı %1-2 civarındadır. Bayan ve erkekte bu sıklık benzeridir.

Birinci derece akrabalarında hastalık olan şahıslarda bu oran yaklaşık %8-9 lara çıkabilmektedir. Hastalıkta genetik yatkınlık çok kıymetlidir ancak fakat direkt genetik geçişten bahsedemeyiz.

Bilhassa çocuk ve ergenlik yaşlarda başlayan bipolar bozuklukta genetik yatkınlık daha da ön plana çıkmaktadır. Başlangıç yaşı 7-8’lere inebilmektedir. Bu yaşlarda teşhis koyulması daha güçtür ve diğer hastalık ya da durumlarla sıkça karışabilmektedir.

Hastalık her yaşta 60 yaş üstü üzere ileri yaşlarda da başlayabilmektedir. Bu durumlarda bedensel öbür hastalıklarla bağının araştırması, intihar riski, ilaç yan tesirleri açısından yakından takip edilmesi gerekmektedir.

Aile takviyesi büyük değer taşıyor

Bipolar bozukluk tedavisi “atak tedavileri” ve “koruyucu tedavi” olarak ikiye ayrılmaktadır.

Atak tedavileri o sırada geçirilen depresyon/mani/karma periyoda nazaran değişmektedir. Tedavi atağın şiddetine nazaran yatarak ya da ayaktan olabilmektedir. Tedavide kullanılan çeşitli ilaçlar olduğu üzere ek tekniklere de başvurulabilmekte, bunlar; EKT, TMU, Deep TMU üzere tedavilerdir.

İlginizi Çekebilir >  Ergenlerin toplumsal medyayı kullanmasına müdahale etmeli mi?

Kollayıcı tedavide ise his durum dengeleyici ilaçların yanı sıra psikoterapi dayanağı kıymetlidir. Ayrıyeten ataklardan korunmak için poliklinik takibi, önerilen halde ilaçların kullanılması, esirgeyici ilaçların kan seviye takiplerinin yapılması, hastalığın öncül belirtilerinin tanınması, uykunun tertipli olması, alkol unsurdan uzak durulması kıymetlidir. Ailelere de burada; hastaların tedavi konusunda desteklenmesi, hastalığı tanımaları ve tetikleyen faktörler, öncül belirtiler, ilaç yan tesirleri, hastalıkta damgalanma üzere bahislerde bilgili olmaları, psikososyal dayanak vermeleri vb. vazifeler düşmektedir.

Bayanlarda hastalığın seyri, devirlere nazaran farklılaşıyor

Hastalıkta cinsiyet farklılıkları çok bariz olmamakla birlikte depresif ve karma periyotlar, mevsimsel yineleme bayanlarda daha sık görülmekte ve anksiyete bozuklukları üzere birtakım öteki psikiyatrik hastalıklar ya da tiroit hastalıkları üzere tıbbi durumlar daha sık eşlik etmektedir.

Bayanlarda hastalığın kıymeti gebelik, lohusalık ve menopoz devrinde farklılaşıyor. Lohusalık periyodu ve menopoz devri atakları tetikleyebilmektedir. Gebeliğin kendisi risk oluşturmamasına karşın ilaç tedavilerinin durdurulması yeniden atakların tetiklenmesine neden olabilmektedir.”

Gebelikte süreç nasıl ilerliyor?

“Bipolar bozukluk hastası bayanlar hamile kalmaya karar verdiğinde bunu psikiyatristi ile paylaşır, her hasta özelinde tedavinin ne biçimde devam edilmesi gerektiğine karar verilir. Gebelikte ilaç kullanımı hastalığın seyrine, atakların şiddetine ve büsbütün hasta özelinde fetus-anne, kar-zarar kıymetlendirilmesine nazaran yapılır” diyen Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı,

“İlaç tedavisinin büsbütün kesilmesi karar verilirse; gebelik korunmasının bırakılması ilaçların büsbütün kesilmesinden doktorun uygun gördüğü müddet sonra olmalıdır. İlaç tedavisi kesilen hastanın gebelik sırasında psikoterapi dayanağı alması, uyku sistemine dikkat etmesi, gerilimden uzak durması kollayıcı olabilir. Gebelik sırasında atak oluşmasından ve tedavi konusunda çaresiz kalmaktan hastalar genelde tasa duyarlar. Bu süreçte hastanın bilgilendirilmesi değerlidir. Tekrar hasta özelinde ve hastalığın şiddetine nazaran uygulanabilen tedaviler mevcuttur, annenin ve fetusun sıhhati burada gözönünde bulundurularak daha inançlı kabul edilen ilaç kümelerinden ve en düşük dozlar tercih edilerek tedavi uygulanabilmektedir. İlaç tedavisi uygulanan hamileler daha sık psikiyatrik muayene ve bayan doğum denetimlerinden geçmesi, ilacın kandaki seviyesinin takibi önerilir. İlaç tedavileri dışında TMU tedavisi uygun hastalarda fetusu etkilemeden uygulanabilecek inançlı bir tedavi yoludur. EKT tedavisi ve klinik yatışlar yeniden gebelikte bilhassa şiddetli ataklarda başvurulan tedavi yollarıdır. Hasta ilaç kullanırken hamile kaldığını farkettiyse en kısa müddette tabibine başvurmalıdır, birtakım ilaçların çabucak bırakılması gerekebilmektedir” diye konuştu.

Riskli periyot: Lohusalık

Doğum sonrası lohusalık periyodunun de gebelik üzere tedavide özel bir periyot olduğunu tabir eden Üsküdar Üniversitesi NP Feneryolu Tıp Merkezi’nden Psikiyatri Uzmanı Yrd. Doç. Dr. Emre Tolun Arıcı, “Lohusalık devri hem hastalığın bayanlarda birinci ortaya çıkması hem de yinelemesinde riskli dönemdir” diyerek, kelamlarını şöyle tamamladı:

“Ayrıca emzirme yolu ile ilaçların bebeğe geçmesi riski bulunduğundan tekrar anne-bebek sıhhati ve faydası kıymetlendirilerek tedaviler seçilir. İlaç tedavileri düzenlenirken düşük dozda ve bebeğe en az geçiş sağlanacak halde planlanır. Bebek ve anne yan tesirler açısından takip edilir. Gerektiğinde emzirme, çocuk tabibi ile irtibat kurarak bebeğin beslenme planı yapılarak kesilebilir. TMU emzirmeyi etkilememesi avantajı ile uygun hastalarda seçilebilir.

Psikoterapi gebelik ve lohusalık devrinde uygulanmalı

Psikoterapi hem gebelik hem lohusalık sürecinde önerilmelidir. Bu devirde hastanın kesintisiz gece uyuması, ailenin gece beslemeleri misyonunu üstlenmesi, ailenin fizikî ve ruhsal takviyesi kıymetlidir. Emzirme devrinde de tedavilere karar verirken annenin emzirme isteği, bebeğin emme muhtaçlığı önemsenmelidir; ancak annenin sıhhatinin değerli olduğu, tedavinin mecburî olduğu ve bebeğin gelişimi için sağlıklı anneye muhtaçlığı olduğu da değerlendirilmelidir.”

İlk yorum yapan olun

Bir yanıt bırakın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak.


*